Wat is natuurinclusieve landbouw?

Je bent hier:-Wat is natuurinclusieve landbouw?

Natuurinclusieve landbouw; Een ecologisch houdbare vorm van voedselproductie. Het maakt gebruik van wat de natuur op, om en onder het bedrijf te bieden heeft (het ‘natuurlijk kapitaal’), versterkt de biodiversiteit op en rond het boerenland en belast de natuur zo min mogelijk.

 

Een klein stukje voorgeschiedenis

De huidige agrarische bedrijfsvoering is over het algemeen gericht op concurrentie op de wereldmarkt. Een markt, waarin prijzen met name bepaald worden door een beperkt aantal inkoopcombinaties. Veelal vertaalt zich dat in een hoge productie per hectare, met een maximale kostenefficiëntie. De keerzijde van deze aanpak leidt echter in toenemende mate tot maatschappelijke discussie, omdat het milieu, de natuur, de bodem, de omgeving en de agrarische ondernemer zelf, erdoor onder druk komen te staan.

Er is behoefte aan nieuwe denkrichtingen en werkwijzen die bijdragen aan een gezonde omgeving voor het milieu, de bodem, de natuur en voor de agrarische ondernemer zelf. Natuurinclusieve landbouw is één van de richtingen die hieraan kan bijdragen. Natuurinclusieve landbouw is een weg om de landbouw ook ecologisch robuuster te maken, met aandacht voor een veilige en hoogwaardige voedselproductie met minder milieudruk, meer aandacht voor de kwaliteit van het landschap, water en verbetering van de biodiversiteit.

Doel van het programma Natuurinclusieve landbouw

Het doel van de provincie Noord-Holland is om de tuinbouw (i.e. ook de bollenteelt), akkerbouw en (melk)veehouderij in 2030 natuurinclusief te laten zijn. Dat wil zeggen dat de grondgebonden landbouw bijdraagt aan het behouden en versterken van biodiversiteit, bodemvruchtbaarheid en waterkwaliteit in en om haar landbouwbedrijven. Wij zijn ervan overtuigd dat elke agrarische ondernemer in staat gesteld moet worden om bij te dragen vanuit de kracht van zijn of haar eigen bedrijf. Om die reden willen we goede voorbeelden stimuleren en anderen uitdagen om een bijdrage te leveren door te leren van de goede voorbeelden. Dit doen wij door binnen het programma Natuurinclusieve landbouw te werken aan kennisdeling, het stimuleren van (keten)innovatie, het ondersteunen van gebiedsinitiatieven en het bouwen aan een stevig netwerk.

Werkwijze programma Natuurinclusieve landbouw

Voor de uitvoering van het programma Natuurinclusieve landbouw is voor  2018/2019 een programmabudget van € 750.000 beschikbaar. We zetten de beschikbare middelen om de hieronder genoemde aanbevelingen uit het rapport van de Natuur- en Milieufederatie Noord-Holland, grotendeels uit te voeren. Zie dit rapport: Eindrapport Living Lab NIL Provincie

Kennis

Om tegemoet te komen aan de aanbevelingen 1, 3 en 6 uit hierboven bovengenoemd rapport investeren we in kennis. Dat doen we door onder andere door het stimuleren van praktijkgerichte cursussen voor boeren, die in studiekringen van elkaar leren met begeleiding van experts. Daarnaast kan worden ingezet op een verandering in het aanbod van het bestaande agrarische onderwijs. Een voorbeeld van een kennisproject is Bodemcoaches, een project van het agrarisch collectief Water, Land en Dijken. Dit project is ontstaan tijdens een pitch op het Groen Kapitaal-congres in 2016 en mede met financiële ondersteuning van de provincie mogelijk gemaakt. Inmiddels zijn 14 bodemcoaches opgeleid. Daarnaast wordt ingezet op een verandering in het aanbod van het bestaande agrarische onderwijs. Er zijn 5 kenniscafés en 5 masterclasses en 6 diners bij de boer georganiseerd:

Andere initiatieven waaraan is deelgenomen of opdracht voor is verstrekt zijn:

  • KCNL pilot monitoring biodiversiteit op het bedrijf:
  • NPPL demonstratiedag
  • Verdienmodellen project LTO en MNH:  excursie proeftuin agro ecologie | excursie bezoek NIL bedrijven

(Keten)innovatie

Om tegemoet te komen aan de aanbevelingen 2 en 7 van hierboven bovengenoemd rapport verkenden wij de mogelijkheden om keteninnovaties te stimuleren. Bijvoorbeeld dat consumenten meer direct via de boer hun producten kunnen bestellen. Het gaat hier om nieuwe verdienmodellen, zoals korte ketens, maar ook om keteninnovatie bij grotere ketens voor export (TOPLIJN melk van FrieslandCampina is daar een voorbeeld van). Denk daarbij aan directere relaties tussen producent en consument, maar ook aan toegevoegde waarde via keurmerken en labels. 

In 2018/2019 heeft de provincie 4 innovatie instrumenten ingezet om de agrarische sector te verleiden zich meer te verdiepen in Natuurinclusieve landbouw:

  1. Circo track maart 2019:
  2. Hackathon  17, 18 en 19 juni: Het doel van de Hakathon – Boer en Business in Balans, ‘natuurlijk doen we het samen’ is om vanuit aanwezige kennis van experts, studenten, wetenschappers, techneuten etc. praktische en innovatieve oplossingen te vinden voor Natuurinclusieve Landbouw problemen uit de dagelijkse praktijk van ondernemers. Oplossingen moeten praktisch toepasbaar en realistisch haalbaar (o.a. betaalbaar) zijn voor de agrarische ondernemer. Verder willen wij met de Hakathon verschillende partijen verbinden en hen elkaar te laten inspireren door praktijkgerichte oplossingsrichtingen/producten. Bouwen aan een NIL netwerk ‘ecosysteem’. http://bit.ly/2IcTr9C | http://bit.ly/2Wbp0Fu | http://bit.ly/2EMQDiw
  3. GO!N-H september 2019: dit is het acceleratieprogramma van de provincie Noord-Holland voor start-ups en MKB-ers. GO!-NH helpt ondernemers om hun idee door te ontwikkelen zodat zij met hun innovatieve oplossingen de markt kunnen bestormen. 3 ondernemers hebben zich ingeschreven voor de NIL-challenge.
  4. De Nieuwe Boerenfamilie: de boer met een groep betrokkenen daaromheen: de uitvinder, de architect, de ambtenaar, de marketeer, de chefkok, de bankier, de jurist, de ontwerper… Samen gaan we op zoek naar haalbare, logische en duurzame innovaties in het boerenbedrijf. Een programma brengt ons bij elkaar. In de Boerenversneller gaan in negen maanden tijd boeren op zoek naar innovatiemogelijkheden binnen hun bedrijf. Waar ligt financiële ruimte? Wat wil je veranderen? En wie heb je daarbij nodig? Deze Noord-Hollandse boer is vanuit de provincie Noord-Holland gesponsord: https://www.denieuweboerenfamilie.nl/boy-griffioen

Andere initiatieven waaraan is deelgenomen of opdracht/subsidie voor is verstrekt zijn:

  • Kennisinventarisatie Bodemgesteldheid: start eind 2019 met doorloop in 2020 op onderzoeksproject Amsterdam Green Campus i.s.m. provincie Flevoland.
  • Proeftuin biologische bollen: opstellen business case voor biologische bollen proeftuin Noord-Holland.
  • Data Value Center Agri&Food MKB deal: provinciale uitwerking MKB-deal ministerie van Economische Zaken.
  • Transitie van de landbouw: adviesrapport over de wijze waarop de provincie binnen de transitieopgave van het landbouw- en voedselsysteem haar rol(len) effectief óf effectiever kan inzetten.
  • Bovengronds uitrijden van vaste mest: opstellen plan van aanpak voor pilot bij Noord-Hollandse bloemkoolteler om de impact te meten op biodiversiteit, bodem en inhoudsstoffen.
  • Stimuleren van de afzet van Noord-Hollandse biologische bollen in het buitenland.

Innovatie

Voor 2019 wil de provincie 3 innovatie instrumenten inzetten om de agrarische sector te verleiden zich meer te verdiepen in Natuurinclusieve landbouw:

  1. Circo track maart 2019:
  2. Hackathon  17, 18 en 19 juni: Het doel van de Hakathon – Boer en Business in Balans, ‘natuurlijk doen we het samen’ is om vanuit aanwezige kennis van experts, studenten, wetenschappers, techneuten etc. praktische en innovatieve oplossingen te vinden voor Natuurinclusieve Landbouw problemen uit de dagelijkse praktijk van ondernemers. Oplossingen moeten praktisch toepasbaar en realistisch haalbaar (o.a. betaalbaar) zijn voor de agrarische ondernemer. Verder willen wij met de Hakathon verschillende partijen verbinden en hen elkaar te laten inspireren door praktijkgerichte oplossingsrichtingen/producten. Bouwen aan een NIL netwerk ‘ecosysteem’.
  3. GO!N-H september 2019: dit is het acceleratieprogramma van de provincie Noord-Holland voor start-ups en MKB-ers. GO!-NH helpt ondernemers om hun idee door te ontwikkelen zodat zij met hun innovatieve oplossingen de markt kunnen bestormen.

Gebiedsinitiatieven

Deels vanuit aanbeveling 3 van hierboven bovengenoemd rapport, maar ook vanuit onze wens om de biodiversiteit, bodemvruchtbaarheid en waterkwaliteit in het landelijk gebied te vergroten, willen wij natuurinclusieve landbouw stimuleren in gebiedstrajecten en in ons eigen beheer:

  • Provinciaal pachtbeleid: Bij de gronduitgifte worden in alle geliberaliseerde pachtcontracten gebruiksvoorwaarden opgenomen die bijdragen aan de provinciale doelstellingen op de beleidsterreinen natuur (waaronder biodiversiteit), water (kwaliteit & kwantiteit) en duurzame landbouw (bodem & korte ketens). Zie voor meer informatie: https://www.noord-holland.nl/Loket/Vastgoed_en_grond/Verpachtingen.

Daarnaast onderzoeken we hoe kleine stukjes grond in eigendom van de provincie (overhoeken of delen daarvan) ingericht zouden kunnen worden om (functionele agro)biodiversiteit te stimuleren of te ondersteunen.

  • Pilot provinciale rotondes: inrichten van 2 rotindes met andere beplanting en meerjarige duurzame (biologische) bollen om de biodiversiteit te versterken en als launching customer op te treden van duurzame (biologische) bloembollen.
  • Greenbase: aanleg van bloemrijke akkerranden en gewijzigd beheer van wegbermen en slootkanten levert niet vanzelf succes op. Vaak zien agrariërs ongewenste soorten zoals akkermelkdistel en andere akkeronkruiden toenemen die de productie op de akkers zelf verstoren. Er is lef nodig om ‘maximaal’ kort houden van begroeiing te verlaten, en af te gaan op deskundig advies en begeleiding om het juiste beheer op het juiste moment uit te voeren. Rapportage GreenBASE 2017-2018. De rapportage over 2019 volgt nog.
  • Texelse kringloopboeren:  er zijn al boeren die het hele plaatje kloppend hebben en de eigen en lokale resources maximaal benutten, hoe doen zij het? Soms zijn het korte ketens met veel toegevoegde waarde, soms is het eeuwen oude landbouwpraktijk. Kan deze kennis beter beschikbaar worden gesteld? Deze studiegroep op Texel levert eind 2019 haar bevindingen op.
  • Beemster: de gemeente heeft het startsein gegeven voor een agrarische toekomstvisie Beemster. In samenwerking met de stakeholders in de Beemster wordt eind 2019 een eerste processtap daarvoor gezet: Agenda van de agrarische toekomstvisie Beemster.
  • Boer ’n Buffel: uitwerken van een business case in het Noord-Hollandse veenweidegebied.

Netwerk

Om tegemoet te komen aan de aanbevelingen 4 en 5 hierboven bovengenoemd rapport willen we het netwerk faciliteren. Koplopers staan er vaak alleen voor en er vindt nog onvoldoende kennisdeling plaats over goede voorbeelden. Daarom wordt ingezet op het versterken van netwerken, zowel binnen bestaande structuren als LTO-Noord, Greenports, netwerken in het veenweidegebied, marktpartijen zoals CONO en Friesland Campina en nieuwe structuren.

In 2018 heeft LTO Noord onder haar leden een enquête uitgevoerd. In totaal gaf 96% aan in bodembeheermaatregelen, 89% in waterbeheermaatregelen en 91% in biodiversiteitsbeheer maatregelen te investeren. Percepties van ondernemers op investeringen in keteninnovaties binnen het natuurinclusieve verdienmodel lopen uiteen. Ondernemers die zich richtten op de (biologische) nichemarkt zijn positief gestemd. Ondernemers die gericht zijn op de exportmarkt ervaren in mindere mate dat ‘natuurinclusief’ een kans biedt voor het merk of reputatie van het bedrijf. Het concept natuurinclusieve landbouw schrikt deze groep ondernemers af doordat de natuurinclusieve bedrijfsvoering veelvuldig wordt gekoppeld aan biologische landbouw of landbouw binnen onder andere Natura2000 beheergebieden. Dit belemmerd kenniskruisbestuiving met betrekking tot duurzaam agrarisch bodem-, water- en biodiversiteitbeheer tussen de gangbare en biologische landbouw.

Om op gebiedsniveau inzicht te verschaffen waar en welke investeringen in kennis, geld, wet- en regelgeving nodig zijn voor de opschaling en draagvlakvergroting van natuurinclusieve verdienmodellen gaat LTO Noord de samenwerking aan met de 13 Noord-Hollandse LTO Noord-afdelingen, agrarische collectieven, Greenport Noord-Holland Noord, Milieufederatie Noord-Holland en de provincie Noord-Holland. Ook maken zij onderdeel uit van het samenwerkingsverband Deltaplan Biodiversiteitsherstel landelijk gebied.

Op het Groen Kapitaal congres in december 2018 ondertekenden veel Noord-Hollandse maatschappelijke partijen dat zij zich voor Natuurinclusieve landbouw wilden inzetten. Inmiddels hebben zij een uitwerking opgesteld onder de titel Deltaplan Biodiversiteitsherstel Noord-Holland waarin een onderdeel voor de landbouw in Noord-Holland is uitgewerkt. Dit plan is overhandigd door deze maatschappelijke partijen als inbreng voor de nieuwe collegeperiode 2019-2023.

Andere initiatieven waaraan is deelgenomen of opdracht voor is verstrekt zijn:

  • Groen kapitaal Congres 2018: organisatiekosten.
  • Stichting Voedsel Verbindt 2019: opstellen van het uitvoeringsprogramma 2020-2023 en deels inhuur programmamanager.
  • Versterken organisatie BIO-NH 2019: opstellen plan van aanpak uitvoeringsagenda.

Een aantal belangrijke conclusies:

  • Agrariërs willen mee in de verandering maar passende oplossingen zijn nog niet altijd voorhanden.
  • Natuurlijke plaagbestrijding is complex en agrariërs hebben hier over het algemeen nog onvoldoende kennis van. Dit kwam ook naar voren uit de enquête die verspreid is onder de agrariërs voorafgaand aan de masterclass.
  • Daarbij zijn financiële risico’s voor bijvoorbeeld bloembollentelers, telers van aardappelpootgoed zeer groot. Dat maakt het toepassen van een groenere gewasbescherming een grote uitdaging.
  • Als agrariër moet je het durven om een stap verder te gaan. Door kennisopbouw ontstaat meer bewustwording en gedragsverandering waardoor het zetten van deze stap kleiner wordt.
  • Bij proeven die eerder met agrariërs rond dit thema in het veld zijn gedaan, kwam naar voren dat men minder ging spuiten, het niet meer nodig vond of koos voor een vriendelijker middel.
  • Er is meer onderzoek nodig naar specifieke toepassingen die leiden naar innovatieve oplossingen.

Meer informatie ook te verkrijgen via programmanagers natuurinclusieve landbouw:

Daniëlle Lieuwen lieuwend@noord-Holland.nl en Janny Gerritsen gerritsenj@noord-holland.nl

Volg Groen Kapitaal:

Tekst: Daniëlle Lieuwen en Janny Gerritsen

 

2020-02-24T13:40:41+01:00